Theo báo cáo Nhu cầu vàng quý I/2026 của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các ngân hàng trung ương toàn cầu đã mua ròng 244 tấn vàng trong quý đầu năm 2026, tăng 3% so với cùng kỳ năm ngoái và là quý thứ 17 liên tiếp ghi nhận mua ròng.
Đáng chú ý, danh sách các nước mua vàng lần đầu xuất hiện những cái tên chưa từng tham gia thị trường vàng trước đây, bao gồm Guatemala, Uganda và Kenya.
Bên cạnh đó, các quốc gia Đông Nam Á như Malaysia quay trở lại thị trường sau 8 năm gián đoạn, trong khi Indonesia và Campuchia tiếp tục bổ sung dự trữ.
Đông Nam Á quay trở lại
Ngân hàng Trung ương Malaysia (Bank Negara Malaysia) đã thực hiện thương vụ mua vàng đầu tiên kể từ năm 2018, bổ sung khoảng 3-5 tấn vàng trong quý I/2026.
Động thái này đưa dự trữ vàng của Malaysia lên khoảng 42 tấn, tổng giá trị đạt 6,4 tỷ USD tính đến cuối tháng 5/2026. Dù vậy, tỷ trọng vàng trong tổng dự trữ quốc tế của Malaysia vẫn chỉ ở mức khiêm tốn khoảng 1,5-2%.
Ngân hàng Trung ương Indonesia (Bank Indonesia) tiếp tục là một trong những bên mua kiên định nhất khu vực, bổ sung khoảng 2 tấn vàng trong tháng 1/2026.
Tổng dự trữ vàng của Indonesia hiện ước tính khoảng 80 tấn, nhưng tỷ trọng vàng trong tổng dự trữ ngoại hối vẫn dưới 1%.
Con số này thấp hơn rất nhiều so với các nước phát triển (Mỹ, Đức trên 70%) và thậm chí thấp hơn cả các nước mới nổi như Uzbekistan (86%). Nhu cầu vàng vật chất tại Indonesia cũng tăng vọt 47% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 23,6 tấn trong quý đầu năm nay.
Ngân hàng Trung ương Campuchia (National Bank of Cambodia) cũng mua vàng dự trữ trong quý I, bổ sung khoảng 2 tấn, nâng tổng dự trữ vàng lên hơn 56 tấn, theo dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Đằng sau động thái lịch sử
Đáng chú ý, các quốc gia này không mua vàng vì giá rẻ. Vàng trong quý I/2026 đã có những biến động mạnh, với giá trị trung bình khoảng 4.873 USD/ounce và từng thiết lập đỉnh lịch sử trên 5.500 USD/ounce. Điều họ hướng tới là tái cấu trúc chiến lược dự trữ.
Động lực đầu tiên và quan trọng nhất đến từ bài học năm 2022. Sự kiện khoảng 300 tỷ USD dự trữ của Nga bị đóng băng đã thay đổi tư duy các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới.
Vàng được nhiều ngân hàng trung ương xem là tài sản dự trữ có khả năng đa dạng hóa danh mục, không gắn trực tiếp với nghĩa vụ thanh toán của bất kỳ quốc gia hay tổ chức phát hành nào. Đối với các nước Đông Nam Á, việc tăng dự trữ vàng được nhìn nhận là một trong những giải pháp nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của kinh tế và tài chính toàn cầu.
Bên cạnh đó, một số quốc gia trong khu vực đang thúc đẩy việc sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán thương mại và đầu tư xuyên biên giới. Kế hoạch Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026-2030 tiếp tục khuyến khích mở rộng các cơ chế thanh toán bằng nội tệ. Theo nhiều báo cáo, tỷ trọng thanh toán bằng đồng nội tệ trong thương mại nội khối ASEAN đang có xu hướng gia tăng, góp phần đa dạng hóa phương thức thanh toán và giảm rủi ro từ biến động tỷ giá ngoại tệ.
Đây là một động thái mà các chuyên gia tại Bank of America ước tính có thể khiến tỷ trọng hóa đơn bằng USD trong khối giảm 15% trong vòng 5 năm.
Động lực thứ ba, vai trò lá chắn của vàng trong khủng hoảng vẫn là yếu tố được đánh giá cao nhất. Khảo sát của WGC cho thấy 90% ngân hàng trung ương coi khả năng duy trì giá trị của vàng trong các giai đoạn bất ổn là lý do quan trọng nhất để nắm giữ.
Với các nền kinh tế mới nổi trong khu vực, vàng còn đóng vai trò bảo vệ giá trị tiết kiệm trước áp lực mất giá của đồng nội tệ. Đây là lý do nhu cầu đầu tư vàng vật chất tại Indonesia tăng vọt 47% trong quý I/2026.
Tín hiệu chiến lược
Các chuyên gia nhấn mạnh, khối lượng mua của Malaysia và Indonesia tuy còn khiêm tốn nhưng điều cốt lõi là xu hướng, không phải con số nhất thời.
Với tỷ trọng vàng dưới 2% trong tổng dự trữ, cả hai quốc gia đều có dư địa rất lớn để tiếp tục tăng mua trong tương lai mà không ảnh hưởng đến cấu trúc dự trữ.
Trong khi đó, Thái Lan lại đang rơi vào nghịch lý trớ trêu. Dù là một trong những quốc gia có tỷ lệ giao dịch vàng so với GDP cao nhất thế giới, với khoảng 8-10 triệu tài khoản vàng online, nhưng cơn sốt vàng lại đẩy đồng Baht tăng hơn 9% so với USD trong năm 2025, đe dọa xuất khẩu và du lịch.
Ngân hàng Trung ương Thái Lan (BoT) đã phải triển khai các biện pháp chưa từng có: giới hạn giao dịch vàng online 50 triệu Baht/ngày/người, gần như cấm bán khống và yêu cầu 14 đại lý vàng lớn chuyển sang giao dịch bằng USD.
Hệ quả là xuất khẩu vàng của Thái Lan 2 tháng đầu 2026 tăng 83,76%, phản ánh dòng chảy ngược từ vàng sang ngoại tệ khi người dân ồ ạt bán vàng chốt lời.
Singapore lại chọn một lối đi hoàn toàn khác. Với dự trữ vàng khoảng 193,56 tấn (lớn nhất Đông Nam Á) và nhu cầu đầu tư vàng đạt 9,6 tấn trong năm 2025, tăng 48% so với năm trước, đảo quốc sư tử không chỉ gia tăng dự trữ vàng.
Họ đang xây dựng một trung tâm vàng toàn diện của châu Á, phát triển các sản phẩm tài chính liên quan đến vàng và thiết lập hệ thống thanh toán – bù trừ OTC ngay trong năm 2026, đồng thời nâng tiêu chuẩn lưu trữ và logistics.
Nguồn: vietnamnet